Dwa systemy diagnostyczne, jedno zaburzenie – jak różnice klasyfikacyjne wpływają na diagnozę PTSD i C-PTSD
Przegląd:
Czas czytania: ~8 min
Skrócony przegląd obu systemów
| Cecha | ICD-11 (WHO) | DSM-5 (APA) |
|---|---|---|
| Wydawca | Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) | American Psychiatric Association |
| Rok wydania | Przyjęta przez WHO w 2019; obowiązuje jako klasyfikacja międzynarodowa od 1.01.2022 | 2013 (DSM-5-TR: 2022) |
| Zasięg | Globalny, standard WHO | Szeroko stosowany klinicznie w USA oraz w badaniach |
| Polska | ICD-11 jest wdrażana; oficjalna data krajowego wprowadzenia nie została jeszcze ustalona | Używany w badaniach naukowych |
| PTSD | 6B40 | 309.81 / F43.10 |
| C-PTSD | 6B41 (odrębna diagnoza) | Brak odrębnej diagnozy |
PTSD w ICD-11 vs DSM-5
| Kryterium | ICD-11 PTSD (6B40) | DSM-5 PTSD (309.81) |
|---|---|---|
| Grupy objawów | 3 grupy: ponowne przeżywanie w teraźniejszości, unikanie, utrzymujące się poczucie aktualnego zagrożenia | 4 grupy: intruzja, unikanie, negatywne zmiany poznawcze/nastroju, pobudzenie/reaktywność |
| Liczba objawów | Mniej objawów rdzeniowych, skupionych w trzech głównych grupach | Bardziej szczegółowe, 20+ możliwych objawów |
| Czas trwania | Co najmniej kilka tygodni | >1 miesiąc |
| Podtyp dysocjacyjny | Brak odrębnego podtypu analogicznego do DSM-5-TR; dysocjacja może współwystępować, ale nie definiuje C-PTSD | Tak: specyfikator z objawami dysocjacyjnymi (depersonalizacja lub derealizacja) |
| Złożona trauma | → Osobna diagnoza C-PTSD (6B41) | → PTSD lub współistniejące diagnozy |
C-PTSD w ICD-11: nowa kategoria
ICD-11: Złożony PTSD (6B41)
W ICD-11 rozpoznanie C-PTSD wymaga spełnienia kryteriów PTSD oraz trudności we wszystkich trzech obszarach zaburzeń organizacji siebie (DSO):
- Regulacja emocji: trwałe trudności w regulowaniu emocji
- Negatywny obraz siebie: utrwalone poczucie bezwartościowości, porażki lub wstydu
- Relacje: trwałe trudności w budowaniu lub podtrzymywaniu bliskich relacji
Dlaczego ICD-11 i DSM-5-TR różnią się w sprawie C-PTSD?
ICD-11 i DSM-5-TR przyjęły różne rozwiązania klasyfikacyjne. ICD-11 wyodrębnia C-PTSD, natomiast DSM-5-TR nie wprowadza osobnej kategorii C-PTSD.
- ICD-11 rozróżnia PTSD i C-PTSD na podstawie obrazu objawów.
- DSM-5-TR ujmuje szeroki zakres objawów w ramach PTSD oraz rozpoznań współwystępujących, bez osobnej diagnozy C-PTSD.
- Badania wskazują, że profile PTSD i C-PTSD według ICD-11 można empirycznie rozróżniać, ale oba systemy nadal stosują odmienne rozwiązania klasyfikacyjne.
Badania wspierają rozróżnienie obrazu PTSD i C-PTSD według ICD-11, ale różnica między ICD-11 i DSM-5-TR pozostaje przede wszystkim różnicą sposobu klasyfikowania objawów.
Praktyczne implikacje dla pacjenta w Polsce
- W Polsce trwa wdrażanie ICD-11. Ministerstwo Zdrowia nie ustaliło jeszcze oficjalnej daty jej krajowego wprowadzenia.
- To, że DSM-5-TR nie zawiera odrębnej diagnozy C-PTSD, nie oznacza, że takiego rozpoznania nie ma w ICD-11. Znaczenie ma system klasyfikacyjny używany w danym kraju i placówce.
- Rozpoznanie C-PTSD może oznaczać potrzebę większej ilości czasu, pracy nad bezpieczeństwem, regulacją emocji lub relacjami, jeśli wymaga tego sytuacja danej osoby. Nie oznacza jednak, że każdy pacjent musi przejść osobną fazę stabilizacji przed terapią skoncentrowaną na traumie.
- W polskim systemie ochrony zdrowia nadal trwa przygotowanie przejścia z ICD-10 na ICD-11, w tym dostosowanie przepisów, rozliczeń NFZ i systemów informatycznych.
Dla specjalistów: ITQ (International Trauma Questionnaire) jest bezpłatnym kwestionariuszem samoopisowym do oceny objawów PTSD i C-PTSD według ICD-11. Polska adaptacja została zwalidowana w badaniu opublikowanym w 2025 roku. ITQ wspiera ocenę, ale nie zastępuje wywiadu klinicznego.
Źródła naukowe
- WHO (2019). International Classification of Diseases, 11th Revision (ICD-11). World Health Organization.
- APA (2013). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition (DSM-5). American Psychiatric Association.
- Cloitre, M., et al. (2013). Evidence for proposed ICD-11 PTSD and complex PTSD: A latent profile approach. European Journal of Psychotraumatology, 4(1), 20706.
- Brewin, C. R., et al. (2017). A review of current evidence regarding the ICD-11 proposals for diagnosing PTSD and complex PTSD. Clinical Psychology Review, 58, 1–15.
- Cloitre, M., et al. (2018). The International Trauma Questionnaire: Development of a self-report measure of ICD-11 PTSD and complex PTSD. Acta Psychiatrica Scandinavica, 138(6), 536–546.
- Ministerstwo Zdrowia — wdrażanie ICD-11 w Polsce
- WHO — charakterystyka PTSD w ICD-11
- NICE NG116 — PTSD i potrzeby złożone
- VA National Center for PTSD — C-PTSD: ocena i leczenie
- Draczyńska D. i wsp. (2025). Polska adaptacja i walidacja International Trauma Questionnaire. PMID: 40145250.
Zweryfikowane merytorycznie przez redakcję trauma.pl |
Ostatnia aktualizacja: