PTSD, C-PTSD czy coś innego? Nie każdy problem po traumie oznacza zespół stresu pourazowego

Po trudnym doświadczeniu może pojawić się wiele różnych problemów. Sam fakt, że zaczęły się po traumie, nie mówi jeszcze, jak należy je rozumieć. PTSD jest jednym z możliwych rozpoznań. C-PTSD jest innym. U części osób pojawiają się jeszcze inne trudności albo kilka problemów jednocześnie. Dlatego pytanie nie powinno brzmieć wyłącznie „czy to trauma?”, ale co dokładnie zmieniło się w funkcjonowaniu człowieka i jaki wzorzec objawów pojawił się później.

Trauma nie musi również oznaczać złożonego PTSD

W internecie pojawia się czasem inne uproszczenie. Jednorazowe zdarzenie ma rzekomo prowadzić do PTSD, a długotrwała trauma do złożonego PTSD. To zbyt prosty podział.

W ICD-11 złożone PTSD obejmuje podstawowy obraz PTSD oraz dodatkowo utrwalone trudności z regulacją emocji, silnie negatywny obraz siebie i poważne trudności w utrzymywaniu relacji. Długotrwałe albo powtarzalne doświadczenia, szczególnie takie, z których trudno było uciec, są w historii osób z tym rozpoznaniem częste. Sam rodzaj wydarzenia nie wystarcza jednak do rozpoznania. Liczy się cały wzorzec objawów.

Dlatego dwie osoby po długotrwałej przemocy mogą mieć później zupełnie inny obraz funkcjonowania. Jedna może spełniać kryteria PTSD, druga złożonego PTSD, kolejna może doświadczać depresji albo zaburzeń lękowych, a jeszcze inna nie spełniać kryteriów żadnego z tych rozpoznań. Więcej o tym rozróżnieniu jest w części dotyczącej złożonego PTSD.

Nie każdy problem po traumie jest PTSD

To również ma znaczenie diagnostyczne. Po trudnych wydarzeniach mogą pojawić się problemy ze snem, lęk, depresja, używanie substancji, objawy somatyczne, dysocjacja, trudności w relacjach albo problemy z koncentracją. Część z nich może współwystępować z PTSD. Część może mieć inne wyjaśnienie.

Jeśli ktoś od dzieciństwa miał problemy z organizacją, uwagą i impulsywnością, traumatyczne wydarzenie w wieku trzydziestu lat nie sprawia, że wcześniejsza historia nagle staje się PTSD. Może natomiast do istniejącego ADHD dołączyć nowy problem pourazowy. Dlatego osobno opisujemy, jak patrzeć na sytuację, gdy pojawia się pytanie ADHD czy trauma.

Podobnie jest z autyzmem. Wieloletnie różnice sensoryczne, komunikacyjne czy potrzeba przewidywalności nie stają się automatycznie skutkiem traumy tylko dlatego, że w życiu człowieka były również trudne doświadczenia. Jednocześnie osoba autystyczna może rozwinąć PTSD. Ten problem szerzej jest w tekście o autyzmie i traumie.

Najważniejsza jest zmiana w historii człowieka

W rozmowie o traumie łatwo skupić się na samym wydarzeniu. Czasem bardziej użyteczne jest jednak inne pytanie. Co zmieniło się później?

Czy wcześniej człowiek spokojnie jeździł samochodem, a po wypadku przestał? Czy wcześniej spał dobrze, a od tamtego dnia budzą go koszmary? Czy określony zapach, głos albo miejsce uruchamiają reakcję, której wcześniej nie było? Czy zaczął omijać ludzi, sytuacje lub rozmowy przypominające wydarzenie? Czy ciało nadal zachowuje się tak, jakby niebezpieczeństwo było obecne?

W diagnostyce PTSD właśnie chronologia może być niezwykle cenna. Nie wystarczy znaleźć objaw pasujący do listy. Trzeba zobaczyć, kiedy się pojawił, z czym jest związany, jak długo trwa i jak zmienił życie człowieka. Traumatyczne doświadczenie jest częścią tej historii. Nie mówi jednak z góry, jaki będzie jej dalszy ciąg.